Transsylvanië: Achtergesteld volk of volk dat eindelijk zelf kan beslissen wat ze doen?
Door Thijs Dolders
]Voor ik aan de Buitex-reis begon was mijn kennis over Roemenië nihil. Ik vond dat ik mij moest laten verrassen en naar ik hoopte overweldigen door de indrukken van een land en geheel naïef aan deze trip te beginnen. Ik begon deze reis echter niet geheel zonder bagage. Een zekere Roemeen had immers al het één en ander uitgelegd over dit land en laten blijken dat hij enerzijds genoot van de heerlijke producten die het platteland daar te bieden had en anderzijds walgde van de Communistische wijken, de mentaliteit van het volk en al helemaal van de stad Boekarest, waar je nog niet dood gevonden zou willen worden.
Mijn verhaal zal gaan over één van de vele zeer bijzondere ervaringen van de Buitex-reis. Ik heb een aantal keer gehoord dat tien dagen wel heel kort is om een heel land te ontdekken, en dit is waar, maar in die tien dagen heb ik toch een goed inzicht gekregen in Roemenië, dankzij het diverse programma van de Buitex-reis. Mijn onderwerp raakt het belangrijkste punt van de Buitex-reis slechts een klein beetje en dit is, omdat andere zaken meer indruk hebben gemaakt.
Mijn onderwerp is het landschap van Transsylvanië, waar we een groot deel van de trip zijn geweest. De dag die het meeste indruk op mij heeft gemaakt was namelijk de dag dat we de kleine dorpjes in Transsylvanië langs gingen. Deze dag heeft tot aan het eind aan toe felle discussies met zich meegebracht en hierop voortbordurend wil ik mijn verhaal voor deze blog schrijven.
De desbetreffende dag gingen wij in onze Touringcar over één van de vele zandwegen naar drie verschillende dorpjes. Kuilen, stenen en vee ontwijkend kwamen wij uiteindelijk aan bij onze eerste bestemming. De gefortificeerde kerk in dit dorpje (en ook in de latere dorpjes) maakte veel indruk, maar wat nog meer indruk maakte waren de leefomstandigheden van de bewoners van de dorpjes. Haast Middeleeuws werd hier geleefd, met onverharde wegen, smalle perceeltjes, ganzengroepen loslopend door de straten, mensen met paard en wagen, hooien met een zeis en wc’s buiten op het erf. Onze rijke lunch bestond geheel uit producten uit het dorp en de directe omgeving en ook het zelfgeperste appelsap was niet te versmaden. Dit soort taferelen wekt bij veel mensen nostalgische gevoelens op. Bij anderen, onder Wageningers rijk vertegenwoordigde “eco-mensen” riep het ook het gevoel van het ongerepte op, een gevoel van hoe het eigenlijk zou moeten. Aan de andere kant ontstak ook de discussie hoe dit in-gods-naam nog kon bestaan. Hoe konden mensen nog zo in armoede leven? De gids hier, gaf een antwoord wat we snapten maar niet begrepen. Mensen kregen namelijk wel geld van de Europese Unie om te moderniseren en om te beginnen aan ruilverkavelingen. Deze “oplegging van bovenaf” herinnerde de bewoners van de dorpen in Transsylvanië echter aan de communistische tijd, waarin de overheid ook moderniseringen wilde en van bovenaf alles bepaalde voor de mensen. Het idee van voorvaderlijke grond ging daardoor nog meer leven en vandaar dat de mensen nog niet aan de voorgestelde ruilverkavelingen en moderniseringen waren begonnen.
Toch bleef een deel van de groep erbij dat deze moderniseringen noodzakelijk waren en dat dit in de toekomst nog meer gestimuleerd moest worden. Dat het onmenselijk was dat wij als rijke Westerlingen deze mensen in armoede wilden laten leven om ons van toeristisch vermaak te voorzien. Ondertussen kwam er een gifwagen langs gereden, maar dit was slechts een incidenteel iets volgens de gids.
Ik was het geheel niet eens met de stelling dat modernisering noodzakelijk waren. We genoten van heerlijke streekproducten, een ongerept land en een geweldige biodiversiteit. Het was ook niet gespeeld, niet een toneelstukje dat opgevoerd werd zoals de Samen in Finland dat bijvoorbeeld wel doen. Wat was er mis met wat we hier zagen? Belangrijker nog: Ik had het idee dat de mensen nier arm waren, ze leefden gewoon nog in een ander tijdperk. Hoe kun je het hier over armoede hebben als deze mensen graag op deze manier willen leven, genietend van de door henzelf geteelde producten en levend volgens tradities die al eeuwen van vader op zoon worden doorgegeven? Deze mensen worden pas arm als hen dingen worden opgelegd die zij eigenlijk niet willen en die hen ook niet per se een beter leven bieden.
Het was niet voor niets dat jongeren die gestudeerd hadden in toenemende mate terugkwamen naar hun dorpen om weer als hun voorouders te leven. Organisaties als the Mihai Emenescu Trust zijn hierbij van groot belang om de leefomstandigheden te verbeteren en te zorgen dat het erfgoed behouden blijft maar daarnaast ook kansen biedt aan de inwoners om hen te helpen in het ontwikkelen van eco-toerisme. Ik wil natuurlijk niet beweren dat we deze mensen in hun Middeleeuwse levensstijl moeten behouden als een attractie voor toeristen, een soort openluchtmuseum. Het zijn mensen en zij zijn vrij in doen en laten. Als ze graag moderniseren moet hier hulp in geboden worden in de vorm van voorlichting en subsidies. Als ze dit niet willen geef ze dan de mogelijkheden de leven zoals ze dat nu doen en subsidieer bijvoorbeeld hun manier van landbouw, zoals dit ook in de natuurgebieden van Roemenië gebeurd. Hun kleine kavels en akkercomplexen zijn immers de perfecte leefomgeving voor verschillende flora en fauna zoals ecologen dit graag zien. Ik denk dan ook dat deze vorm van natuurbeheer ondersteund dient te worden.
Concluderend wil ik toevoegen dat mensen wat mij betreft zelf moeten uitzoeken hoe ze leven, ook als dat niet past binnen de maatstaven van onze tijd. Wij komen uit een ander land een andere cultuur en hebben dus geheel andere ideeën over hoe mensen zouden moeten leven. Zeker als mensen vanuit het communisme van alles is opgelegd denk ik dat je ze vooral zelf moet laten uitvinden wat ze nu eigenlijk willen. Zeker met de steun van het Mihai Emenescu Trust zal het leven in deze dorpen comfortabel blijven dan wel worden.
